Skip to content

Smart Charge by RiDERgy · Seizoen 2, aflevering 11

On-Demand-Verkehr, Elektroflotten, autonomes Fahren

Jannis Mossmann

Geschäftsführer von MWM Solutions

10 November 2026 · 1 hr 6 min · Deutsch · Host: Claudio Geyken

Belangrijkste punten

  • Die größte Nutzergruppe der Rufbusse sind Menschen zwischen dreißig und fünfzig; 25 Prozent der Fahrten sind Anschlussfahrten, und drei Viertel der Fahrgäste fahren nicht mit Bus oder Bahn weiter, was er als neue Nutzergruppen für den öffentlichen Nahverkehr deutet.

  • Die Kreisverkehrsgesellschaft Offenbach denkt darüber nach, Bus und On-Demand-Verkehr nicht mehr getrennt auszuschreiben, mit der Vorgabe, dass jeder Einwohner innerhalb von 20 Minuten ein Mobilitätsangebot bekommt.

  • Zur Berlinale hat MWM mit Audi 120 e-tron gesteuert, in einem Hangar in Tempelhof 120 Ladepunkte und 14 Schnelllader für 14 Tage aufgebaut und ein Jahr später mit acht Schnellladern am Potsdamer Platz auskommen können; ein Lastmanagement war nicht nötig.

  • Die Flotte im Raum Storkow: sieben Fahrzeuge, fünf elektrisch; geladen wird nachts im Betriebshof (zu etwa 80 Prozent ausreichend), dazu an öffentlichen Schnellladern; Elektro rund 20 Prozent günstiger als Diesel.

  • Dynamische Tarife, Lastspitzenkappung und bidirektionales Laden würde er gern nutzen; der gemietete Betriebshof mit Vermieterstrom und zweieinhalbjährige Verträge verhindern es.

  • Nahverkehrspläne laufen im Fünfjahreszyklus, viele geförderte On-Demand-Projekte wurden nach zwei, drei Jahren eingestellt, und seine eigenen Verträge laufen zweieinhalb Jahre.

Smart Charge Leader · 10. November 2026

Landkreise sollten Ergebnisse statt Linien kaufen

Wer die Erreichbarkeit ausschreibt statt den Fahrplan, bekommt Verkehre, die sich an der Nachfrage orientieren und länger tragen als ein Förderprojekt.

By RiDERgy editorial

Die größte Nutzergruppe der Rufbusse von MWM Solutions im ländlichen Brandenburg sind Menschen zwischen dreißig und fünfzig, also die, von denen man erwarten würde, dass sie ohnehin alle mit dem Auto fahren. Das sagt Jannis Mossmann, Geschäftsführer des Berliner Betreibers. Es ist ein On-Demand-Verkehr: ein softwaregesteuerter Rufbus, der nur fährt, wenn jemand ihn bucht, und dabei die ganze Fläche bedient statt einer Linie. Wo er täglich von früh bis spät fährt, wird er für viele zu einer echten Alternative zum Auto.

Landkreise sollten deshalb nicht länger Linien bestellen, sondern ein Ergebnis: dass jeder Einwohner in einer festgelegten Zeit irgendwohin kommt.

Die Logik des Systems spricht heute dagegen. In Deutschland sind die Landkreise für den öffentlichen Nahverkehr zuständig, und jeder lässt einen Nahverkehrsplan erstellen, der nach Mossmanns Beschreibung wie ein Fünfjahresplan festlegt, wie der Verkehr organisiert wird. Entwickelt sich der Markt schneller, ist darin schnell etwas veraltet. Neue Verkehrsformen kamen deshalb vor allem über Fördergeld ins System. Seit 2019 sind viele On-Demand-Projekte so entstanden, und nach zwei, drei Jahren, wenn sich die Frage der Finanzierung stellt, wurden viele wieder eingestellt, teils weil sie zu groß dimensioniert waren. Das Fördergeld hatte dabei auch sein Gutes: Es bricht das alte System auf, weil plötzlich Kapital für neue Verkehre da ist, und gelangt mit der Zeit in die Nahverkehrspläne. Das passiert nach Mossmann, dauert aber lange. MWM selbst fährt nach seinen Angaben derzeit mit Verträgen von zweieinhalb Jahren, große Busunternehmen bekommen acht bis zehn.

6 min leestijd

Shownotes

Die größte Nutzergruppe der softwaregesteuerten Rufbusse von MWM Solutions im ländlichen Brandenburg sind Menschen zwischen dreißig und fünfzig, also die, von denen man erwarten würde, dass sie alle mit dem Auto fahren. Jannis Mossmann, Geschäftsführer von MWM Solutions, erklärt On-Demand-Verkehr als Teil des öffentlichen Nahverkehrs: Rufbusse, die dort fahren, wo ein Linienbus sich nicht mehr trägt.

Jannis erzählt, wie er als Chauffeur und Koordinator von Fahrdiensten zu MWM kam und wie aus der Dispositionsarbeit für Großveranstaltungen wie die Berlinale für Audi der Einstieg in den On-Demand-Verkehr wurde. Er erklärt, was On-Demand-Verkehr bedeutet, warum viele durch Fördergeld gestartete Projekte nach zwei, drei Jahren wieder eingestellt wurden und wie MWM im Raum Storkow und in Schenkendöbern fährt: sieben Fahrzeuge, davon fünf elektrisch. Gebucht wird per App, per Telefon oder über eine KI-Hotline, bis zu sieben Tage im Voraus, die mediane Wartezeit liegt nach seiner Schätzung bei rund 25 Minuten. 25 Prozent der Fahrten sind Anschlussfahrten zu Bus oder Bahn, und drei Viertel der Fahrgäste fahren danach nicht mit Bus oder Bahn weiter: MWM erreicht Menschen, die den öffentlichen Nahverkehr vorher nicht genutzt haben.

Dann geht es um die Frage, wie Mobilität neu gedacht werden kann: um autonomes Fahren als nächsten Schritt für softwaregesteuerte Verkehre, um Nahverkehrspläne im Fünfjahreszyklus und um eine Kreisverkehrsgesellschaft, die darüber nachdenkt, Bus und On-Demand-Verkehr gemeinsam auszuschreiben und jedem Einwohner innerhalb von 20 Minuten ein Mobilitätsangebot zu sichern. Zum Schluss erzählt Jannis, wie MWM früh mit Elektromobilität in Kontakt kam: Für die Berlinale mit Audi baute das Team in einem Hangar in Tempelhof 120 Ladepunkte und 14 temporäre Supercharger für 120 Audi e-tron auf, für 14 Tage. Ein Jahr später reichten acht Supercharger am Potsdamer Platz. Außerdem spricht er darüber, wie MWM ohne Fremdkapital profitabel gewachsen ist und mit KI eigene Cockpits für den Betrieb baut.

Eine Folge über flexible Mobilität auf dem Land, und darüber, was es braucht, damit sie dauerhaft trägt.

Genoemde bronnen

Het bedrijf van de gast

  • MWM-Solutions

    Jannis Mossmann's company: on-demand transport, shuttle and event logistics from Berlin, which operates the on-demand services in Brandenburg discussed in the episode.

  • S2 Ep. 2: Pierre Rudolph, Fleet & E-Mobility Lead (Last Mile)

    The earlier Smart Charge guest whom Jannis worked with and whom both mention at the start.

Regelgeving en standaarden

Bedrijven en tools

  • Berlinale

    The Berlin film festival where MWM ran the shuttle service for Audi, its first large project.

  • Kreisverkehrsgesellschaft Offenbach

    The regional transport company that asked MWM to bid for its on-demand service in 2018 and is now thinking about tendering bus and on-demand transport together.

  • Helmholtz-Zentrum Berlin

    Berlin research centre for which MWM runs an employee shuttle.

  • BER Airport

    The airport where MWM has won a tender for an on-demand service for staff on the landside, starting in November.

Deze aflevering citeren

Geyken, C. (host), Mossmann, J. (guest). "On-Demand-Verkehr, Elektroflotten, autonomes Fahren." Smart Charge by RiDERgy, Season 2, Episode 11, 10 November 2026. www.ridergy.com/nl/podcast/s2-ep-11-jannis-mossmann-geschaftsfuhrer-von-mwm-solutions-on-demand-verkehr-ele

Transcript

10,664 woorden · automatische transcriptie

Andere talen
  • Claudio Geyken, host
  • Jannis Mossmann, gast

Opgeschoond op basis van een automatisch transcript. Vertalingen zijn automatisch gegenereerd en kunnen fouten bevatten.

Claudio Geyken

Welkom bij de Smart Charge by RiDERgy Podcast. Dit is Claudio Geyken, oprichter en CEO van RiDERgy. Dit is uw programma om alles te leren over energiebeheer en smart charging-innovatie voor elektrische voertuigen en wagenparken. In deze aflevering gaat het om vervoer op aanvraag. De grootste gebruikersgroep van een belbus op het platteland zijn niet jongeren en niet senioren, maar mensen tussen 30 en 50 – dus precies degenen van wie je zou verwachten dat ze toch met hun eigen auto rijden.

Dat vertelt mijn gast van vandaag, Jannis. Hij is politicoloog, heeft als student limousines gereden en is medeoprichter van MWM Solutions in Berlijn. Zijn bedrijf heeft al de Berlinale aangestuurd met tot 300 voertuigen – met name van Audi en elektrisch, een van de eerste generaties – en beheert tegenwoordig vervoer op aanvraag in Brandenburg, steeds vaker elektrisch. Twee dingen vond ik bijzonder spannend: voor de Berlinale bouwde zijn team tijdelijk 14 Superchargers en 100 AC-laadpalen op de Tempelhofer luchthaven, en dat voor slechts 14 dagen.

En 25% van de ritten zijn aansluitende ritten naar bus en trein. Driekwart van de passagiers stapt daarna echter helemaal niet meer over. Dat pleit voor geheel nieuwe gebruikersgroepen in het openbaar vervoer. Het gaat om de toekomst van mobiliteit, maar ook om het heden. Veel plezier met Jannis. Hallo, Jannis. Fijn dat u er vandaag bij bent. Hoe gaat het vandaag met u? Hallo. Ja, het gaat goed met me. Ik verheug me erop. Prima. Ja, we hebben net geconstateerd dat we een gemeenschappelijke kennis hebben: Pierre Rudolf, die ook al eens in de podcast was. U heeft met hem samengewerkt.

Jannis Mossmann

In het verleden – daar komen we zo op. Voordat we instappen op wat u nu doet, kunt u ons een beetje meenemen in wat uw achtergrond is? Mag zo ver uitweiden als u wilt. Ja, graag. Dus ik kom uit Berlijn, ben hier opgegroeid en heb politicologie gestudeerd – dus in een heel ander vakgebied dan waarin ik nu eigenlijk werkzaam ben. En tijdens mijn studie heb ik altijd al als chauffeur gewerkt en later ook rijdiensten of shuttle services gecoördineerd.

En zo ben ik ook in contact gekomen met Pierre Rudolf. In ieder geval, hartelijke groeten aan mijn oude collega – ik zou hem graag weer eens zien. Precies. En zo ben ik in dit hele thema van rijservice, shuttle service gegroeid, heb veel met voertuigen gedaan enzovoort, en natuurlijk later ook elektromobiliteit. Dat was mijn instap. En ik heb mijn studie afgerond. Maar zoals dat gaat bij politicologen – ik denk dat dat heel interessant is: politicologen hebben volgens mij het laagste werkloosheidscijfer. O ja, bij de afgestudeerden.

Maar ze belanden zelden in hun vakgebied. Interessante statistiek. Ja, precies. En daarom heb ik toen in loondienst gewerkt. Tijdens de studie was ik altijd als chauffeur of ook als coördinator als zelfstandige onderweg. En ik kom uit een zelfstandige familie – dus mijn ouders zijn beide ondernemers. En ja, uiteindelijk had ik altijd zin om zelf iets te doen, en dat heb ik dan ook gemerkt in mijn dienstverband. Dat duurde niet lang.

Jannis Mossmann + Claudio Geyken

Waren uw ouders ook actief in hetzelfde segment als u, of iets heel anders? Ja, iets heel anders. Dus mijn moeder is architect en mijn vader is eigenlijk bioloog en heeft toen in de nascholing gewerkt. En waarom heeft u voor de chauffeursbaan als werkstudentenbaan gekozen, die dan dus heel belangrijk was voor het vervolg? Nou, ik heb altijd veel gewerkt, al als kind – dat was me op de een of andere manier belangrijk. Ik denk dat ik met 14,

Jannis Mossmann

zodra je mocht werken, allerlei baantjes deed – superveel verschillende baantjes. Van in het bos werken, in het bosbeheer in de zomervakanties, tot allerlei promotiebaantjes, in de file staan en kranten uitdelen of zo. En ja, toen was ik – ik weet het nog, eigenlijk nog vrij precies – ook na een baantje met een vriend op weg naar huis.

We liepen Unter den Linden of in het centrum en zagen toen die zwarte limousines met jonge jongens die achter het stuur zaten, en we dachten, dat zou eigenlijk de perfecte baan zijn, zou superveel plezier opleveren. Ik ben sowieso altijd geïnteresseerd geweest in auto's. En toen hebben we dus onderzocht wie dat deed. En via een bekende zijn we toen op een bedrijf geattendeerd. En daar hebben we gesolliciteerd. En toen begon het langzaam.

Dat was een bedrijf dat begon met het introduceren van valet parking in Berlijn of in Duitsland, wat je eigenlijk alleen uit de VS kende. En valet parking werkt niet zo goed in Duitsland. Dus de Duitsers geven hun auto niet graag bij een hotel of bij een evenement af en laten het door iemand anders parkeren. Ze parkeren liever zelf.

En zo zijn ze dan vrij snel in dit rijservice- en shuttle-service-bedrijf voor grote evenementen gerold, omdat de Duitse autofabrikanten destijds nog heel, heel veel aan sponsoring deden, wat tegenwoordig niet meer het geval is. Precies, en dat was dus de achtergrond. En daar zijn we toen begonnen. En omdat het zoveel plezier opleverde, hebben we soms meer gewerkt dan gestudeerd. In zoverre duurde de studie wat langer. En we hadden altijd geweldige opdrachten, bijna wereldwijd, zou je kunnen zeggen. O ja?

Oh, dat betekent dat het helemaal niet alleen in Berlijn was, maar veel in Duitsland. We deden toen veel voor Volkswagen, en Volkswagen bracht de Phaeton uit in die tijd. En ja, dat is nou eenmaal een luxelimousine die Volkswagen heeft uitgebracht en die natuurlijk helemaal niet verkocht werd. En daarom moesten ze flinke marketinginspanningen doen om dat voertuig tenminste zichtbaar te maken voor de kopers of de interessante koopgroepen. En precies, dus daar waren we dan vaak mee onderweg.

En dat was dan niet alleen in Duitsland. En u was voor uw studie ook in Afrika. Kunt u daar misschien nog eens iets over zeggen, hoe dat kwam? Nou, ik studeerde in Potsdam en wilde – ik heb een familieband met Zuid-Afrika en was na mijn eindexamen al eens in de zomervakantie voor 6 weken in Zuid-Afrika en heb toen een taalcursus gedaan. En zo had ik een band met Kaapstad en Stellenbosch, dus die hoek. En precies.

En toen wilde ik natuurlijk een jaar in het buitenland doen tijdens mijn studie en heb toen gewoon gezien dat de universiteit van Stellenbosch partneruniversiteit is van de universiteit van Potsdam. En ik heb toen in Potsdam navraag gedaan. Precies. En toen was het zo: "Oh ja, interessant. Ja, klopt. We zijn partners. Heeft nog nooit iemand gebruik van gemaakt." Ja, echt waar? Precies. Dus ik was toen – samen met een medestudent was ik de eerste die toen naar Stellenbosch ging. Ja, precies. En wilt u misschien nog iets noemen wat daar in gedachten blijft van de ervaring?

Nou, ik heb mijn afstuderen ook in Stellenbosch gedaan. Dus ik ben eigenlijk daar gebleven. Het was zo mooi. Ik heb daar toen gestudeerd, heb ook verlengd en zat zelf nog in de diplomaopleiding. En toen werd mij door de universiteit aangeboden dat ik daar een master kon doen. Die master heb ik toen voornamelijk in Berlijn geschreven. Dat was een long-term masterthesis. Dus je hoefde het laatste jaar niet meer op de universiteit door te brengen. En mijn professor die mij begeleidde, die zat sowieso in de VS.

En precies, toen heb ik mijn master eigenlijk in de stadsbibliotheek hier in Berlijn geschreven. Ja, en ik ben geïnteresseerd in China. En ik had gelezen dat het te maken had met de Olympische Spelen 2008 in Peking – die thesis? Dat kan zijn. Nee, de masterscriptie niet. Ik heb wel – ik denk een werkstuk. Dat was een werkstuk. En in die tijd kon je werkstukken op internet zetten. En toen was er zo'n bedrijf waar je dan, als iemand het downloadde, nog zoiets als 50 cent kon krijgen.

Daarom zweven er nog een paar oude, grappige werkstukken van mij op internet rond. Oké. En na die chauffeursdienst – wat deed u toen? Nou, ik heb daarna nog een tijd als zelfstandige gewerkt en ben toen maar na de studie, iets later, ben ik vader geworden. Toen heb ik een vaste baan gezocht om iets vasts en een regelmatig inkomen te hebben. En toen heb ik – dat was de tijd waarin ik in dienst werkte in de sector – ja, eigenlijk ook shuttle-service en personeel

gewerkt heb, voor een bureau in Berlijn ook. En na een jaar ben ik weer teruggegaan naar het bureau waarvoor ik als zelfstandige al heel veel had gewerkt. Precies. En daar heb ik toen – dat was de tijd dat we altijd met freelance chauffeurs werkten en dat werd omgezet. Er was toen zeker een conflict wegens sociale verzekeringsfraude enzovoort. En toen heeft het bedrijf destijds omgeschakeld naar sociaal verzekerde chauffeurs en coördinatoren. En die verandering heb ik toen begeleid.

En hoe kwam het toen bij MWM Solutions? Was dat dan al de volgende stap? Dat was nog een stap daarvoor. Dus het bedrijf heeft toen – precies, daar was die verandering – die heeft het uiteindelijk niet zo goed verwerkt. Er waren toen ook onderzoeken landelijk bij die bureaus, zodat ook de douane toen bij ons het bedrijf is binnengevallen. Ik denk dat het nooit – ze is nooit veroordeeld uiteindelijk, maar desondanks lag alles toen even stil. En toen is ook het faillissement eigenlijk uiteindelijk voltrokken.

En in dat kader waren wij – toen waren we eruit, of eigenlijk geloof ik zelfs iets eerder vertrokken, en heb ik me toen zelfstandig gemaakt. En we hebben ons toen zelfstandig gemaakt, ik met een collega uit die tijd, en hebben MWM opgericht. En hoe kwam het tot MWM? Dus wat was het kernidee, of hoe ontstond het idee? Het kernidee was dat we bij die grote evenementen voor de autoclanten uiteindelijk vaak zagen dat er een beetje lekkage was, dat ze niet goed gecoördineerd werden, ook door de klanten zelf, en

daar zijn we dan ingestapt en hebben toen gezegd, we bieden uiteindelijk dispositionering of ook projectleidingwerk aan voor grote evenementen. En precies, onze eerste grote klant was Audi. Met hen hebben we toen ook direct de Berlinale uitgevoerd. Audi was grote sponsor, eigenlijk de grootste partner van de Berlinale onder de sponsoren in die tijd. En zij verzorgden de complete shuttle-service. En die hebben we voor de Berlinale en ook voor Audi gestuurd, zeg maar. Heel cool. En precies.

En daar ook elektromobiliteit – elektro kwam in het begin niet. In het begin waren het nog mooie RS6 en RS7 en veel pk's, wow, precies. Maar altijd een relatief grote vloot, dus tot 300 voertuigen tijdens de Berlinale, die we daar hebben gestuurd. Precies. En voor alle VIP's – kun je je dat zo voorstellen, dat het voor VIP's was, ja, maar ook voor alle evenementen in die tijd. Dus Audi probeerde toen eigenlijk de complete markt te bezetten.

Dus als dan op de een of andere manier, weet ik veel, Springer nog een evenement had georganiseerd, dan hebben ze daar ook nog eens 20 auto's neergezet, zodat BMW niet op het idee zou komen om misschien nog het een en ander aan evenementen te bezetten. Dat was de tijd dat men nog echt flink uitpakte. Precies. En in die tijd hebben wij ons beziggehouden met het coördineren van de voertuigen en de shuttleservice voor de VIP's, dus vooral voor de filmteams. Precies, die hebben we toen met onze software aangestuurd. Ah, cool.

En hoe kwam het dan, nadat jullie dit soort product gelanceerd hadden, tot de volgende productgeneratie of het volgende productidee? Uiteindelijk ook via de evenementenbranche, zou ik zeggen. Het was een beetje toeval. Dus, het was in 2018. Toen hebben we iemand ontmoet die vroeger tijdens het Wereldkampioenschap voetbal in 2006 het transportmanagement voor de Duitse Voetbalbond had georganiseerd en destijds voor de DFB had gewerkt. En hij was inmiddels

algemeen directeur van de Kreisverkehrsgesellschaft Offenbach, dus actief in het openbaar vervoer, en had een nieuw product gelanceerd, namelijk het zogenaamde on-demand-verkeer. En voor dit on-demand-verkeer zocht hij een exploitant. De Kreisverkehrsgesellschaft Offenbach is meer een managementeenheid, en de busvervoerdiensten lopen dan als het ware als onderaannemer of subcontract. En precies zo had hij ook het on-demand-verkeer opgezet. En daar had hij ons naar gevraagd.

Jannis Mossmann + Claudio Geyken

Hij wilde naast de grote bedrijven in zijn gebied, die zich daar zeker als exploitant zouden inschrijven, ook nog een paar, laat ik zeggen, dynamischere bureaus vragen. En precies, hij heeft ons destijds gevraagd of we ons konden voorstellen om mee te doen aan zo'n aanbesteding. Dat hebben we gedaan en hebben die toen ook direct gewonnen. En omdat we waarschijnlijk nu een kleine diepe duik in de on-demand-verkeerswereld gaan maken, loont het de moeite om de basisbouwstenen te definiëren.

Jannis Mossmann + Claudio Geyken

Dus on-demand – als er een definitie bestaat, of als u uw eigen definitie zou moeten geven, hoe zou u dat voor de toehoorders definiëren? Precies. Dus in juridisch Duits is het een Linienbedarfsverkehr, wat dan nog meer verwarrend is. Er bestaat gewoon geen goede term, eigenlijk. Dus de meesten kennen het misschien als een soort oproepbus. Oproepbus is misschien de meer passende of bekendere term. Maar daar kunnen meerdere vormen van verkeer onder vallen.

Jannis Mossmann

En wel in het verleden de beltaxi – misschien zo'n begrip – en de oproepbus. Dat zijn twee vormen, laat ik zeggen kleinere voertuigen dan zo'n grote bus, die routes bedienen die een grote bus misschien niet meer economisch zou moeten bedienen, bijvoorbeeld 's avonds of op zwak bezette lijnen. Dat is het verleden. En on-demand betekent uiteindelijk een flexibel

oproepbussysteem, dus een oproepbus die enerzijds alleen rijdt wanneer hij nodig is, en niet volgens een dienstregeling, en die ook het hele gebied kan bedienen en niet alleen afzonderlijke haltes en ook niet op een lijn tussen de haltes. Dat is eigenlijk het verschil. Ik zou zeggen, het is een flexibel oppervlaktevervoer dat vraaggestuurd functioneert. Precies. En dat is dan eigenlijk nu jullie kernactiviteit – zou je dat zo kunnen zeggen – van MWM Solutions? Ja.

Dus we zijn nog steeds actief in de evenementenbranche, hebben bijvoorbeeld net het WK basketbal voor vrouwen in Berlijn aangestuurd. Maar ik zou zeggen, 80% van onze bedrijfsactiviteiten is inmiddels on-demand-verkeer. En hoe is daar de situatie in Duitsland? Hoe wijdverbreid is on-demand-verkeer, en hoe is daar de stand van zaken of ontwikkeling? Er zijn er al heel veel. Ik zou zeggen, zo sinds 2019, 2020, 2021 was er een zeer grote subsidieomgeving.

Dus de projecten die destijds zijn ontstaan, zijn meestal op basis van subsidiegelden ontstaan. En dat is niet alleen goed – dat brengt natuurlijk ook bepaalde problemen met zich mee. Dat betekent dat daar deels zeer grote projecten zijn opgezet. En als het dan meestal na twee, drie jaar erom gaat: oké, hoe financiert zo'n systeem zich eigenlijk? – dan merk je, misschien is het te groot gedimensioneerd, of misschien is de vraag

– dus als je kijkt naar hoeveel geld je een passagier meegeeft om van A naar B te komen – kunnen zulke on-demand-vervoerdiensten erg duur zijn. En dat heeft ertoe geleid dat veel projecten ook weer stopgezet zijn. En ik zou zeggen, op dit moment is het spannend, omdat de markt zich normaliseert. De vervoerdiensten die nu ofwel voortgezet worden of nieuw worden opgezet, zijn iets kleiner gedimensioneerd. Maar daarvoor, geloof ik, op een duurzame manier zo opgebouwd dat ze ook echt blijven.

Jannis Mossmann + Claudio Geyken

En dat is eigenlijk zeer, zeer gezond, wat nu gebeurt. En waar zijn jullie actief, precies in welke gebieden? Dus Berlijn-Brandenburg is onze kern. En daar zijn jullie ook met – hoe werkt dat precies? Dus, jullie hebben dan eigen chauffeurs, eigen voertuigen en elektrische voertuigen. Misschien kunt u daar ook een paar kerngegevens over geven, zodat men zich dat beter kan voorstellen. Dus in Brandenburg exploiteren we op dit moment twee on-demand-vervoerdiensten. Dat is ten eerste de Dalli in de regio Storkow, Bad Saarow, Scharmützelsee. En we hebben een oproepbus in Schenkendöbern.

Jannis Mossmann

Beide zijn zeer landelijke gebieden, dat wil zeggen zeer dunbevolkt, ook in vergelijking als je naar andere plaatsen of regio's in Duitsland kijkt. Bij de Dalli stappen we nu over op 100% elektrisch. Op dit moment zijn dat 7 voertuigen in de vloot – momenteel zijn er 5 elektrisch en twee dieselvoertuigen nog, maar daar stellen we nu op om. Dus uiteindelijk rijden we al sinds, ik meen, we exploiteren die sinds 2022, en sindsdien ook al met elektrische voertuigen.

Dat is dus niets wat de laatste maanden erbij is gekomen. Ja, cool. En waar laden die precies, en hoeveel rijden ze? De voertuigen rijden relatief veel. Dus bij Dalli hebben we per voertuig, kun je zeggen, zo'n 100.000 kilometer per jaar. We laden ze voornamelijk op de stelplaats. We hebben gewoon ons eigen depot op ons bedrijfsterrein en hebben daar wallboxen geïnstalleerd en laden ze 's nachts op. Het verkeer loopt zo tussen 06:00 uur en 00:30 uur. Dat wil zeggen, de tijd die we 's nachts hebben, is normaal gesproken voldoende.

Jannis Mossmann + Claudio Geyken

Laten we zeggen in 80% van de gevallen. En dan laden we nog bij openbare snellaadinfrastructuur. De voertuigen rijden al zo lang – ja, ze rijden soms 400 kilometer per dag. We rijden momenteel met de e-Vito of EQV. De actieradius houdt dat in de winter niet altijd vol. Dat betekent dat jullie tussendoor een snellading doen, zeg maar. Ja, precies, als ze een dubbele of drievoudige dienst hebben. En die on-demand-vervoersdiensten – functioneren die vooral op het platteland of ook in de stad? Hoe zou jij dat inschatten?

Jannis Mossmann

Hoe gaat dat zich ontwikkelen? Wat is jouw visie op on-demand-vervoer? Nou, ik denk dat ze eigenlijk overal functioneren. Er zijn er ook een aantal die in steden rijden. In Berlijn was er bijvoorbeeld de Bergkönig. Die was behoorlijk bekend. Dat was een vrij groot project in Kreuzberg en Friedrichshain. Dat was toen meer een feestshuttle, zou ik zeggen. In die zin – wij van MWM dus,

wij houden er eigenlijk relatief weinig van om dat in grote steden te exploiteren, omdat daar uiteindelijk het openbaar vervoer zo goed is uitgebouwd – meestal plus taxi plus Uber enzovoort –, dat je daar heel goed wordt bediend. En daar hoeft de overheid eigenlijk niet nóg een on-demand-vervoersdienst te financieren, als het op privéniveau plaatsvindt. Oké. Dus het voordeel van – heb ik eerder helemaal niet genoemd. Het voordeel van on-demand-vervoer is uiteindelijk het poolen, dus het bundelen van ritten.

Je deelt ritten met andere passagiers, en aan het eind van de dag zou het zo moeten zijn dat de auto's altijd onderweg zijn. En uiteindelijk wordt bij een rit van A naar B een omweg op de koop toe genomen, zodat C of D nog kunnen instappen. Zo zou in het beste geval altijd een passagier in de auto moeten zitten, en worden de voertuigen optimaal benut. Daar gaat het dus om, want anders heb je het verschil met een Uber of met een taxi niet eens meer zo erg. Wij hebben iets grotere voertuigen, wat meer zitplaatsen en – precies, wij zijn gewoon onderdeel van de openbare voorziening.

Dus doordat het openbaar vervoer is, dus onderdeel van het OV, is het ook zo dat wij tariefgebonden zijn. Bij ons rijd je dan volgens VBB-tarief plus comforttoeslag, in dat ene geval, of ook niet, zoals bij andere diensten. En je deelt de rit met andere passagiers. En zo zou op de lange termijn de exploitatie eigenlijk goedkoper moeten zijn dan wanneer je bijvoorbeeld met de taxi rijdt enzovoort. En is het dan op het platteland ook zo dat er voor de mensen zonder jullie geen echte alternatieven zouden zijn?

Ja, dat zou ik zeggen, heel vaak in elk geval. Dus vooral – ik bedoel, in Brandenburg is het zo: ze hebben een heel goed treinnetwerk. Maar iedereen die daar woont of daar ook vakantie houdt – het is soms superlastig om in bepaalde plaatsen te komen. Dan rijdt er misschien een bus heen, dan rijdt er 8 uur later pas weer eentje terug – dat is daar soms zeker realiteit. En precies in zulke regio's creëer je een ongelooflijke meerwaarde met on-demand-vervoer.

Jannis Mossmann + Claudio Geyken

Ja, want dan heb je aan het eind van de dag echt een alternatief voor de personenauto. Betekent dat dat de gebruikers daar ook mensen zijn die hun personenauto niet willen gebruiken en liever jullie product gebruiken, of eerder mensen die helemaal geen personenauto zouden hebben en voor wie hiermee pas mobiliteit mogelijk wordt gemaakt? Allebei eigenlijk. Dus onze gebruikersgroep is heel interessant. Dat is eigenlijk over de hele linie van jong tot oud. De grootste gebruikersgroep zijn zelfs degenen, laten we zeggen, van middelbare leeftijd, waar je eerder zou denken dat ze allemaal met de personenauto zouden rijden, dus zo tussen 30 en 50.

Jannis Mossmann

Natuurlijk is het aanbod vooral heel, heel positief voor jonge mensen die anders altijd op oudertaxi's enzovoort zijn aangewezen. Die kunnen opeens zelfstandig onderweg zijn. Ook jongeren. We hebben sportverenigingen die de on-demand-dienst boeken om bijvoorbeeld de tegenpartij van het station op te halen, omdat daar voorheen helemaal geen oplossing voor was. En natuurlijk veel oudere mensen die gewoon niet meer autorijden en ervan afhankelijk zijn dat vrienden of familieleden hen rijden.

Dat betekent dat dat, denk ik, het eerste gebied op sociaal vlak is waar het meteen effect heeft. En dat is superinteressant, vinden wij, en superbelangrijk en ook superwaardevol. Maar wat ons dan echt heeft verrast, is dat de gebruikersgroepen uit alle sociale lagen en uit alle leeftijdsgroepen komen. Dus we hebben ook veel mensen die ermee naar hun werk rijden. 25% van onze ritten zijn aansluitritten, dus naar de bus of naar de trein. Dus naar de bus brengen of naar de trein brengen en daar weer ophalen.

Dus tegelijkertijd zijn wij zeg maar een aanvullende dienst voor het openbaar vervoer. Maar je ziet ook heel duidelijk dat we heel veel nieuwe gebruikersgroepen aan het openbaar vervoer toevoegen, want als driekwart de on-demand-dienst gebruikt zonder dat ze met bus of trein verder reizen, toont dat toch ook heel duidelijk aan dat we hier heel andere groepen aanspreken die voorheen het OV helemaal niet hebben gebruikt. En dat is ook gebleken uit onze evaluaties. Cool. En hoe flexibel is het? Hoe moet je je dat voorstellen, ook qua gebruikerservaring?

Claudio Geyken

Ik heb bijvoorbeeld wel eens Uber Pool gebruikt. In bepaalde delen van de wereld bestaat dat. Je hebt waarschijnlijk een app nodig, maar misschien ook voor degenen die niet zo veel van een smartphone gebruikmaken – en die zijn er nog steeds in de samenleving. Dan bel je daar ergens naartoe, neem ik aan. En hoe snel komt het dan naar me toe als ik bijvoorbeeld bij het station aankom of juist naar het station wil en dan de aanvraag doe? Hoe is dat qua gebruikerservaring? Kun je daar nog eens... Ja, precies. Het geheel functioneert natuurlijk ook alleen softwaregestuurd.

Jannis Mossmann

We hebben dus geen dispatchers die daar zitten en de voertuigen van A naar B sturen, maar dat doet allemaal software automatisch. Precies, daar zit een algoritme achter dat uiteindelijk precies deze ritverdeling en omboeking enzovoort overneemt. Dus een volledig automatische dispositie, app-gestuurd. Helder. De passagiers kunnen onze app gebruiken en daar hun rit boeken, vergelijkbaar met Uber. Daar is eigenlijk geen groot verschil.

Een verschil dat je bij on-demand-vervoer hebt, is dat je normaal gesproken ook de hele reisketens ziet. Dus ook de mogelijkheden die ik verder nog heb. Ik kan me laten zien hoe het zou zijn als ik met de fiets zou gaan, of welke openbaar vervoerlijnen er nog rijden, hoe de verdere reis eruitziet enzovoort. Dus de aansluiting. Dat is, denk ik, cool. Het is dan vergelijkbaar met Google Maps. Inderdaad ja, cool. Het wordt daar ook gedeeltelijk ingesteld in hoeverre je naar bepaalde vervoermiddelen wordt gerouteerd.

Het is nu niet ons doel dat wanneer een bus van A naar B rijdt, het on-demand-vervoer die bus kannibalisseert door dan dezelfde route 2 minuten eerder te rijden en het voor de passagier comfortabeler is, zodat hij dan niet de bus gebruikt. Zoiets vermijden we precies. Maar verder is het een heel normale boeking via app, maar ook via telefoon, tot aan de informatiecentrale. Je kunt ook naar ons kantoor komen en daar je rit boeken. Dat bestaat dus ook nog steeds.

We doen het volledig contantloos, zodat er dan van onze passagiers nog ongeveer 12 zijn die echt niet met kaart betalen of eigenlijk alleen maar contant. Die moeten dan naar ons kantoor komen en bijvoorbeeld tegoed kopen. Dat komt dus heel, heel sporadisch voor. Wat wel belangrijker is, is dat je ook telefonisch kunt boeken. Dat vinden we in ieder geval belangrijk, juist voor oudere mensen. Maar ook dat laat zich inmiddels automatiseren.

We hebben bijvoorbeeld ongeveer een jaar geleden voor het eerst van onze softwareleverancier een AI-boekingstool gekregen. Dat is een AI-hotline. Die neemt de ritten aan, boekt ze en geeft informatie direct door aan de dispositie. Precies, die komt uit onze software. Daarom is hij heel goed geïntegreerd en functioneert echt goed. Ja, dat kan ik me goed voorstellen. En dat betekent dat de wachttijden – precies. Je kunt ook vooraf boeken. Dat doet men op het platteland veel vaker dan in de stad.

We zijn redelijk goed volgeboekt met onze diensten. Dat wil zeggen, het is niet altijd zo dat je ad hoc meteen iets krijgt. Ik denk dat de mediane wachttijd ongeveer 25 minuten is. Dat betekent dat de meesten vooraf boeken, dus weten dat ze over een uur of de volgende dag weg moeten, en boeken dat dan precies. Tot 7 dagen van tevoren. Precies. Sommigen boeken hun hele week door. Oh, heftig. Die bellen dan – zoals een doktersafspraak of kapper. Oh, hoe interessant.

Precies, maar ad hoc wordt toch ook geboekt. En we hebben dat ook, dus proberen dat ook mogelijk te maken. We kunnen bijvoorbeeld ook bepaalde gebieden schetsen in ons bedieningsgebied, waar dan een voertuig bijvoorbeeld alleen voor ad-hoc-boekingen beschikbaar staat en voor voorafboekingen geblokkeerd wordt enzovoort. Dat kan ook. Dat is eigenlijk het mooie aan on-demand-vervoer, dat je meerdere voertuigen parallel laat rijden. Dat betekent dat je heel goed je dienstregelingplanning kunt opzetten op basis van de vraagcurves uiteindelijk. Je hebt dan dus.

Als je 's ochtends een grote vraag hebt, plan je daar gewoon meer voertuigen in en meer rijdend personeel. En 's middags nog een keer. En in de tussentijd neem je een beetje pauze. En zo is het een lerend systeem. Je werkt de hele tijd op basis van de vraagontwikkeling. En uiteindelijk ben je ook veerkrachtiger, want als er dan iemand uitvalt, dan valt dat niet per se op. Dan is misschien de wachttijd wel wat langer of de omwegtijd wat langer.

Maar je bent niet zo kwetsbaar als bij het lijnvervoer, waar we juist op het platteland voortdurend meekrijgen dat er op de een of andere manier buslijnen uitvallen, personeelstekort, schoolvervoer uitvalt. Dat kan bij ons in die zin helemaal niet zo gebeuren, maar de wachttijden zouden misschien wat langer kunnen worden. Ik weet niet of dat voor jullie meetbaar is of dat jullie ergens kengetallen voor hebben, maar dat zou interessant zijn om te weten.

Claudio Geyken

Een van de doelbeelden is natuurlijk ook niet alleen – dat is al enorm veel waard – de mensen überhaupt in staat te stellen mobiliteit te hebben op het platteland, maar ook het privéverkeer te verminderen in de zin van efficiëntie van de verkeersinfrastructuur of ook voor de mensen, dat die dan goedkoper onderweg kunnen zijn. Hebben jullie dat ook gezien? Kan je dat meten – bijvoorbeeld mensen die van Brandenburg naar Berlijn rijden of die binnen jullie regio onderweg moeten zijn – of die minder hun auto gebruiken? Hoeveel kan je daar

Jannis Mossmann

Ja, we hebben natuurlijk de milieubalans een beetje bekeken. Het gaat ons er helemaal niet om het gebruik van privé-personenauto's te minimaliseren. Dat is zeker een doel, maar ik denk dat het onrealistisch is om te geloven dat je met on-demandvervoer nu de auto afschaft. Een groot doel zou zijn als de tweede of derde auto wordt verminderd, en dat merken we al. Waarom alleen daar doorgevraagd – om te begrijpen waar de uitdagingen liggen?

U kunt natuurlijk desondanks niet alle ritten dekken. U kunt in gebieden waar u een goed functionerend on-demandvervoer hebt – goed functionerend bedoel ik, waar de bedrijfstijden aantrekkelijk zijn – dus, we rijden bij DALI bijvoorbeeld 7 dagen per week en echt van vroeg tot laat. Dat betekent dat men daar tot op zekere hoogte op kan vertrouwen om dan ook echt altijd mobiliteit te hebben. En daar zou het ook functioneren dat men zonder auto daar

in de gebieden leeft. Of we merken het ook bij het Scharmützelsee, dat toeristen vooral uit Berlijn, die geen auto hebben, daar ook vakantie houden en deels ook om de reden dat ze gewoon mobiel zijn, wat in andere gebieden in Brandenburg moeilijk of misschien deels helemaal niet mogelijk is. Dat is zeker een reden, maar ik denk dat de eerste auto afschaffen – daarom zijn de cijfers gering – omdat de mensen zich desondanks op hun auto willen verlaten.

Claudio Geyken

Dus, omdat gewoon de tijden – DALI, waar nog eens DALI is: DALI is de Storkow-Scharmützel-regio – daar hebben jullie dus meer inzettijden dan elders. Precies, precies. Dat zou een basisvoorwaarde zijn. Maar op zich – dat zou mijn vervolgvraag zijn geweest. We hadden ook Andreas Knie hier, professor Andreas Knie van de TU Berlijn, die een veelzeggend sociaalwetenschapper is en sterke eisen stelt wat de mobiliteit van de toekomst betreft. Een van zijn eisen – bij de BOSTOC was er een panel, dat was heel interessant.

En ook in de podcast zijn we daarop ingegaan, dat men mobiliteit volledig opnieuw zou moeten denken en de structuren, zoals ze nu zijn, eigenlijk te sterk ouderwets en niet efficiënt zijn. En het zou me interesseren, u als innovator op dat gebied, hoe u dat ziet, in hoeverre we dingen opnieuw denken. Ik ben me bewust van de uitdaging, maar in hoeverre u het niet soms waagt, ook als praktijkman – niet alleen als sociaalwetenschapper – een sterke stelling te vertegenwoordigen, wat mogelijk is, dus ook in de stad.

Er is weliswaar al heel veel openbaar vervoer in de steden, maar is dat, zoals het nu gestructureerd is, de meest efficiënte manier waarop we in de toekomst reizen? En dan neem ik me ook al voor om de vraag naar autonoom rijden nog eens hier de ruimte heel sterk uit te breiden, in de toekomst, en om het totaalconcept te beschouwen, zeg maar, hoe u daarop kijkt. Dus, ik zie on-demandvervoer ook wel als een soort voorfase van autonoom rijden. En wel zijn er bij autonoom rijden, geloof ik, zo twee richtingen.

Jannis Mossmann

We zien nu in de VS of ook in China dat het zo vanuit een private richting naar voren wordt gedreven. Als men nu naar Uber kijkt of Waymo: dat is uiteindelijk aan het eind hetzelfde als een bestuurdergebaseerde Uber. Men boekt gewoon een voertuig en rijdt van A naar B. On-demandvervoer zou dan misschien nog eens betekenen dat er pooling bijkomt. Dat is dan zeker ook denkbaar. Bij ons in Duitsland is het echter zo dat we uiteindelijk een zeer sterk openbaar vervoer hebben.

En dat is ook een sterkte. Ik zou zeggen, dat is een sterkte van Duitsland, dat we met bus, trein en ook de taxi – taxi is ook onderdeel van het openbaar vervoer – al een heel goed systeem hebben, dat redelijk goed functioneert, dat wordt uitgebreid en uiteindelijk ook een grote sociale functie heeft, omdat het een vorm van dienstverlening is. Mobiliteit is super belangrijk, en dat men ervoor zorgt dat die betaalbaar is voor alle mensen.

Dat lukt eigenlijk alleen met een soort openbaar vervoer, en on-demandvervoer als onderdeel van het openbaar vervoer is dan natuurlijk zo de volgende stap. Dus, zoals ik al gezegd heb: als men in landelijke gebieden plotseling een voorziening met openbaar vervoer heeft gecreëerd, dan heeft men niet veel meer nodig. Ik denk dat de gebieden die on-demandvervoer hebben, die op veel dagen met goede bedrijfstijden en op zeven dagen per week rijden – daar is het echt zo dat ieder mens kan beslissen.

Auto of openbaar vervoer? Openbaar vervoer zo aantrekkelijk dat men, zoals gezegd, op de tweede auto kan verzichten of ook op de auto kan verzichten. Men kan het zich permitteren, men heeft zijn Deutschlandticket en is dan mobiel. Dat is super. En als men dat nu verder denkt: een poolingsysteem of een on-demandvervoer dat softwaregestuurd is, heeft natuurlijk een groot voordeel ten opzichte van de gevestigde openbare vervoermiddelen zoals bus of trein, in die zin dat

deze software en de besturing er al eens is en een autonoom voertuig als hardware eigenlijk alleen nog maar ingebonden hoeft te worden. En dat is natuurlijk super spannend, omdat de regels nog steeds de overheid stelt. Zij kan er nog steeds voor zorgen dat het betaalbaar is, dat de voorziening gewaarborgd wordt enzovoort. Maar we profiteren net zo op lange termijn van de kostenvoordelen die autonome voertuigen in de toekomst in elk geval zullen hebben.

Maar wij hebben er de hand op, en dat is, denk ik, interessant, omdat we dat in onze regio's al zien. Daar rijdt helemaal geen Uber. Daar rijden ook gedeeltelijk geen taxi's meer, omdat het gewoon niet loont, omdat de vraag te dun is. Als je nu echter de cijfers van Dali bijvoorbeeld bekijkt: we hebben een gebied van 300 vierkante kilometer en 20.000 inwoners, dus vrij dunbevolkt. We hebben gemiddeld op dit moment zo'n 1.300 ritten per week – daaraan zie je de verhouding, hoeveel mensen het al gebruiken.

En we hebben ongeveer 12.000 mensen die de app gebruiken. Dat is de verhouding. Natuurlijk zitten daar ook toeristen tussen of mensen die de regio wel eens bezocht hebben en misschien nu niet meer daar zijn. Maar toch, in verhouding tot 20.000 inwoners, is dat al echt, echt goed. Daaraan zie je de penetratie van zo'n vervoer. En als je dat nu autonoom denkt in de toekomst, dan kun je, denk ik, de kostenvoordelen benutten.

Claudio Geyken + Jannis Mossmann

En dan wordt het ook voor de belastingbetaler en voor de overheid interessant, omdat het niet de goedkoopste vervoersvormen zijn, en die kunnen daardoor zeker goedkoper worden. Nog even doorgevraagd, omdat het onderwerp me gewoon sterk interesseert: is het niet zo – ik ben ook al in treinen geweest waar er meerdere wagons waren en ik de enige passagier was, of ook in bussen.

Claudio Geyken

Daar heb ik me meerdere keren afgevraagd in hoeverre deze OV-structuren slim en efficiënt zijn en of er niet wegen zouden zijn om dat nog eens te herdenken. De visie die door velen is geopperd, is juist dat men precies dat wat u heeft opgebouwd, in die regio's, ook in steden, maar eigenlijk overal zou kunnen inzetten, waar men zegt: er is minder behoefte aan die heel grote bussen – misschien ook niet meer.

Misschien gebruikt men deze bussen alleen in bepaalde uren op verschillende lijnen. Maar duidelijk, er zijn veel parameters die ik daar niet zo goed ken als u in de praktijk. Daarom zou ik graag uw mening horen, een duidelijk statement, waarin u zegt: nee, ik zie dat helemaal niet zo, of om de reden dat het de moeite waard zou zijn om dat eens te herdenken, hoe de structuren zo zijn. Ik begrijp dat de structuren – in vergelijking vooral met de VS of met de wereld in het algemeen – in Duitsland een heel goed, zeer sociaal systeem opleveren.

Jannis Mossmann

Maar het betekent natuurlijk niet dat we dit sociale afschaffen, maar eerder dat men het nog eens verbetert of een beetje herdenkt. Ja, ik denk dat er veel verbeterpotentieel is, absoluut – en juist met betrekking tot systemen en software. Wij hebben daarover natuurlijk ook al eens gesproken. Juist nu ook in het openbaar vervoer zijn er natuurlijk veel actoren die heel groot zijn en heel log en heel traag. Of dat nu softwareleveranciers of exploitanten zijn, dat laat ik in het midden. Dat komt in beide gebieden voor.

En daar is naar mijn mening ongelooflijk veel verbeterpotentieel. En daar zou het super interessant zijn als juist, laat ik zeggen, de nieuwere actoren ook vanuit de softwarekant daar de markt binnenkomen. Dat is echter niet zo eenvoudig, omdat daar enkele oligopolies bestaan. Die verdienen, denk ik, heel veel geld met wat ze doen, en die hebben zich daar ook goed gevestigd. En dat zou men zeker een beetje moeten openbreken. Daar ben ik helemaal voor. En bij de bedrijven is het vergelijkbaar.

Dus, we merken natuurlijk ook al – dat spreekt natuurlijk voor zich – niet iedereen kan bussen of trams exploiteren. Daarvoor heb je ongelooflijk veel kapitaal nodig, ook om op een of andere manier de markt binnen te dringen. Maar er zijn goede aanzetten. Dus onze oude klant, de Kreisverkehrsgesellschaft Offenbach bijvoorbeeld, die denken erover na dat men in de toekomst misschien helemaal geen bus- en on-demand-vervoer meer gescheiden aanbesteedt, maar misschien zegt: oké, we willen eigenlijk één aanbieder. We willen een bepaalde vervoersprestatie. We stellen een bepaalde servicekwaliteit voorop.

We zeggen hoe de parameters moeten zijn. En dan zijn de parameters niet: daar rijdt een lijn van A naar B, maar: wij willen dat elke inwoner in ons gebied binnen 20 minuten een mobiliteitsaanbod krijgt. En dan stellen we dat gewoon voorop en zoeken we naar exploitanten die ons dat kunnen bieden. En dan is de exploitant aan zet en overweegt: natuurlijk, ik wil dat efficiënt doen, dus heb ik een software nodig die mij dat efficiënt stuurt. Of: ik wil dat efficiënt doen,

dus zet ik de voertuigen in waarbij ik de laagste kosten heb. En zo zal elektrische mobiliteit zich verder doorzetten. En zo zal de voertuiggrootte zich ook aanpassen aan de vraag. En zien we misschien niet meer die beroemde hete lucht die door de omgeving wordt gereden door grote bussen. Dus, daar is zeker nog heel veel potentieel. Zoals het vandaag functioneert, is het precies zoals u het beschrijft.

Claudio Geyken + Jannis Mossmann

Waarom is het dan zo vastgeroest, dat men de randvoorwaarden in de aanbestedingsprocedure zo restrictief maakt en niet meer ruimte geeft om een efficiënter systeem te exploiteren? Waarom men dat zo doet? Omdat men het waarschijnlijk altijd al zo gedaan heeft. Ongeveer. Ja, dat is een probleem. Dus, verder is het systeem nu niet zo slecht.

Jannis Mossmann

Normaal gesproken is het zo: de Landkreise zijn in Duitsland verantwoordelijk voor het openbaar vervoer, de deelstaten op hun beurt voor het regionale spoorvervoer, en de Bund natuurlijk voor de Deutsche Bahn zelf. En elke Landkreis moet een openbaar vervoersplan laten opstellen. In het openbaar vervoersplan wordt dan – zoals in een vijfjarenplan – vastgelegd hoe het vervoer georganiseerd moet zijn, wat zinvol is, welke regio's behoeften hebben. Die zijn al niet slecht.

Er staan dus al goede dingen in, maar je zit eerst eens in deze cyclus van vijf jaar. Dat betekent dat als de markt zich snel ontwikkelt, er natuurlijk ook snel iets verouderd kan zijn. Dat is zeker een thema. En het tweede punt is natuurlijk: hoeveel geld betaal je ervoor? Als je het altijd zo hebt gedaan en je vervoerscontract hebt aanbesteed, dan weet je wat het heeft gekost. En dan is het ook makkelijker om het budget vast te stellen voor wat het in de toekomst ongeveer gaat kosten.

Jannis Mossmann + Claudio Geyken

En daar hebben de subsidieprojecten natuurlijk wel een goede rol gespeeld, omdat die dat een beetje openbreken doordat er plotseling kapitaal beschikbaar wordt gesteld voor nieuwe vervoersdiensten. En dat vindt dan misschien ook zijn weg naar de lokale vervoersplannen. Dat gebeurt dus wel, maar het duurt gewoon lang. En dat is volgens mij ook een beetje een algemeen thema in Duitsland, dat dingen lang duren. En nog even terug naar jou en het bedrijf: hoe groot zijn jullie, voor zover je kunt delen? En jullie hebben volgens mij het bedrijf tot nu toe

Claudio Geyken + Jannis Mossmann

gebootstrapt – dat is startup-jargon –, dus zonder grote durfkapitalisten, maar winstgevend gegroeid. En wat zweeft jou voor? Wat is jouw gewenste route die je graag met je bedrijf zou willen bereiken in de komende jaren? Ja, precies. We hebben ons dus zonder vreemd vermogen opgericht en zijn ook vanaf het begin winstgevend gegroeid. We zijn nog steeds een klein bedrijf. We hebben ongeveer, niet helemaal 50 medewerkers, inclusief onze chauffeurs en chauffeuses en onze twee vestigingen.

Jannis Mossmann

We zitten dus in Berlijn en hebben in Brandenburg twee vestigingen. En we zouden graag gewoon ook nog een beetje groter worden. Natuurlijk willen we nog een paar vervoersdiensten doen. We zijn nu heel actief in Brandenburg en proberen daar ook verder Landkreise en politiek te overtuigen dat dit een goede zaak is. En we merken ook dat er juist kleine vervoersdiensten ontstaan, en daar solliciteren we natuurlijk naar. Het is een aanbestedingsmarkt, dus we nemen deel aan openbare aanbestedingen.

On-demand-vervoer wordt normaal gesproken altijd aanbesteed door de Landkreise of door vervoersmaatschappijen, ook in onderaanneming. Wij zien een groot voordeel in het feit dat wij onafhankelijk zijn. We zijn bijvoorbeeld software-onafhankelijk. We kunnen met verschillende softwareleveranciers in dit gebied werken en zijn daar niet aan vastgelegd. Dat is voor ons echt een voordeel, omdat we ook gewoon de verschillen zien en dan ook kunnen kijken wat bij welke regio of bij welk product past.

We zijn ook onafhankelijk wat betreft on-demand-vervoer. Naast on-demand-vervoer exploiteren we bijvoorbeeld ook in Berlijn medewerkersvervoer. We werken bijvoorbeeld voor het Helmholtz-Zentrum in Berlijn. We hebben net een aanbesteding gewonnen bij de luchthaven BER en bouwen daar nu in november een on-demand-vervoersdienst voor de BER op. Wat betekent dat precies voor de BER? Voor de luchthaven en voor de medewerkers van de luchthaven, zoals ik nu heb geleerd, aan de landkant. Precies, dus voor de administratiegebouwen aan de achterkant.

Precies, die worden dan verbonden met het station en later met de stations, zodat men goed op het werk kan komen en dan ook op basis van vraag. Dat wordt ook getest, zeg maar, en mogelijk houdt het thema on-demand en pooling dan ook zijn intrede bij de BER – misschien dan ook ooit autonoom. Ik zie het wel zo. Houd je je al bezig met het thema autonoom rijden? Hoe snel zie jij dat bij jullie in de roadmap? Een van onze klanten zegt: nog dit jaar. Wat? Ja, dat is wel indrukwekkend.

Claudio Geyken + Jannis Mossmann

Ja, er was net deze dagen – we hebben het nu over deze investeringstop. Daar had hij ook Musk en Jensen Huang on stage, en daar heeft Jensen Huang ook gezegd dat ook Elon Musk gezegd zou hebben dat dit jaar Mercedes autonoom in Duitsland zal zijn. Dus daar leer je ook nog heel, heel veel. Maar ja, wij zijn er natuurlijk ook mee bezig. Hoewel ik moet zeggen dat het super moeilijk is. Kleine projecten hebben daar nauwelijks een kans, omdat

Jannis Mossmann

ook daar weer de grote spelers zeggen: onder de 1.000 voertuigen beginnen we niet eens, ongeveer in Duitsland. En ook van de federale regering kwamen er ideeën: we hebben grote vlaggenschipprojecten nodig in Berlijn, München, Hamburg. Dus daar hadden we wel het gevoel: goed, het platteland, dat het eigenlijk meer nodig heeft, wordt daar ook niet per se in meegenomen. Dat betekent dat wij proberen daar ook ons eigen ding te doen. We zijn daar in goede gesprekken, ook nu.

Onze Landkreis ondersteunt ons daar sowieso heel sterk. De deelstaat Brandenburg halen we daar ook bij en zijn daar heel optimistisch over dat we daar iets van de grond kunnen krijgen. En toen hebben we goede leveranciers gevonden, waarmee we hopen ook in het landelijke gebied ook eens met twee of drie voertuigen iets te realiseren. En zijn daar heel optimistisch dat we daar nu heel gaaf kunnen starten. Ik druk mijn duimen. Ja, dank je. Zou dat een aparte dienstverlening zijn? Of is dat dan binnen jullie structuur die we net hebben besproken?

Ja, wij willen die exploiteren. We willen die in onze vloten laten meevloeien. Ik denk dat juist in het landelijke gebied autonomie natuurlijk een enorm potentieel heeft. Ik moet er wel bij zeggen dat ik bijvoorbeeld niet geloof dat we daar naar 100 procent autonoom zullen gaan. Omdat we gewoon merken hoe belangrijk het ook is om een op chauffeurs gebaseerd systeem te hebben. Onze chauffeurs en chauffeuses – die rijden niet alleen het voertuig.

Ze hebben superveel contact met de mensen. Het is namelijk niet zoals een bus, maar wij rijden met busjes. Dan zitten er twee, drie mensen in. Inmiddels kent men elkaar, een beetje roddel en praatjes in het dorp. Men helpt elkaar, men steunt elkaar. Wij hebben hele andere sociale thema's. Eenzaamheid – een groot thema. Dus onze chauffeurs hebben een sociale functie, en het is superbelangrijk om daar op de een of andere manier een goed team voor te hebben. En het is ook superleuk als je merkt wat je allemaal kunt bewerkstelligen met zo'n vervoer.

Het heeft eigenlijk heel veel dimensies. Ik zie het niet alleen vanuit het economische perspectief, maar we proberen altijd ook de sociaaleconomische factoren te beschouwen. Dat is echt spannend. Hoe zie jij dat zich ontwikkelen? Als jullie dan die autonome voertuigen zouden hebben – die sociale functie, hoe zou je daarmee omgaan? Nou, mijn wens zou zijn dat het nog steeds een mix is in de vloot. Dat we dan zeggen, geen idee, afhankelijk van waar we daar rijden: 80/20.

Op dit moment is het sowieso zo dat de autonome voertuigen helemaal niet overal zouden kunnen rijden, omdat de netwerkdekking helemaal niet gewaarborgd is – dat is ook nog een thema. Maar als het er nu om gaat iemand in een rolstoel te vervoeren, of misschien ook mensen met een beperking te helpen bij het in- en uitstappen enzovoort, ik denk dat we daar toch nog wel een heel eind vandaan zijn om dat volledig autonoom af te handelen. En ik weet ook helemaal niet of dat per se het doel zou moeten zijn. Maar ik denk dat een mix in ieder geval zinvol is.

Claudio Geyken + Jannis Mossmann

Dat thema vind ik ook juist interessant, dus de netwerkdekking. Daarmee bedoelen we het internet-mobiele netwerk. Er zit namelijk een simkaart in de auto, en die moet voortdurend gegevens uitwisselen om überhaupt autonoom te kunnen rijden. Dat is wat je bedoelt. Ja, precies. Dus, zoals ik heb geleerd: meer dan één. Ik denk dat ze 3, 4 simkaarten erin hebben. Precies. En uiteindelijk wordt zo'n gebied ingemeten, en dan zal men eerst wel zien in welk gebied het op dit moment überhaupt mogelijk is.

Jannis Mossmann + Claudio Geyken

Dat betekent dat daar waar we zwarte vlekken hebben, het autonome voertuig sowieso niet kan rijden – dat zou niet denkbaar zijn. Misschien zie ik iets over het hoofd, maar Starlink is inmiddels – ja, in Duitsland zou je dat toch kunnen gebruiken? Heb je daarvoor een aparte antenne nodig of zoiets? Of weet jij dat? We moeten eens kijken of we dat mogen. We bevinden ons namelijk in hetzelfde district als de Tesla-fabriek, en Tesla is natuurlijk ook nu bezig om autonoom rijden op de weg te brengen. Zou een goede partner voor jullie zijn. Zou een goede partner zijn, precies.

Claudio Geyken

Maar ze hebben inderdaad – nou ja, ik bedoel, we zijn ook in gesprek – maar ze hebben inderdaad niet het passende voertuig op dit moment. Ze hebben geen busje. Oh zo. Ja, die is nog niet op de markt – Elon had hem gepresenteerd, maar net vandaag nog geleerd: dat is aangekondigd, dat werd wel gemompeld. Maar het zou jullie misschien in de kaart spelen dat SpaceX en Tesla willen fuseren. Elon heeft dat in ieder geval nu net aangekondigd. Maar dat is nu een ander onderwerp.

Maar Starlink is natuurlijk dan duidelijk – dat is in die zin superinteressant, juist vanwege die zwarte vlekken. Ik zit daar ook niet meer zo diep in, hoe dat precies met de auto zou werken. Ik weet dat je thuis een aparte antenne nodig hebt. De simkaart zal het dan waarschijnlijk niet doen – is waarschijnlijk een beetje moeilijk voor hardware. Dat laten we over aan de professionals.

Claudio Geyken + Jannis Mossmann

Over het thema elektromobiliteit – bij ons gaat het hier in de podcast ook veel over elektromobiliteit. Je hebt zelf vroeg een keuze gemaakt. Was dat een vereiste? Hoe eenvoudig is het met het thema elektro? Hebben jullie veel uitdagingen in de dagelijkse praktijk? Hoe moet je je dat voorstellen? Ja, we zijn relatief vroeg in aanraking gekomen met elektromobiliteit. Destijds ook samen met Audi, toen de e-tron op de markt werd gebracht – toen hebben we de Berlinale gereden.

Jannis Mossmann

Het voertuig is geloof ik precies die maand gepubliceerd. En toen zijn we met 120 e-trons de Berlinale gaan rijden en hebben we ons natuurlijk beziggehouden met het thema laadinfrastructuur, omdat we helemaal niet wisten hoe dit voertuig zich zou gedragen – de Berlinale vindt altijd plaats in februari, dus midden in de winter. En we wisten niet hoe het voertuig zich zou gedragen. Audi zelf wist het toen ook nog niet zo precies. Insofern hebben we destijds enorm veel moeite gedaan om zelf laadinfrastructuur op te bouwen.

We hebben destijds in Tempelhof, op het vliegveld, een hal gehuurd, 120 laadpunten opgebouwd en tijdelijk 14 superchargers neergezet. Dat was al een gekke dimensie – waarschijnlijk een van de grootste laadlocaties van Duitsland, gewoon eventjes voor 14 dagen en dan weer gedemonteerd. Superveel learnings. Een jaar later hadden we toen nog maar 8 superchargers op de Potsdamer Platz. Dat hebben we dus aanzienlijk kunnen verminderen, en ook de kosten waren natuurlijk heel anders. Maar we hebben daarmee meteen gemerkt: oké, het werkt – eigenlijk helemaal geen probleem.

Dat was onze learning. En natuurlijk, dat was misschien in het begin ook een beetje politiek gemotiveerd – thema duurzaamheid enzovoort – dat eigenlijk relatief vroeg duidelijk was: mobiliteit in de toekomst elektrisch, dus vooral personenauto's in de toekomst elektrisch. Dat is eigenlijk een no-brainer. En er was eigenlijk met de Mercedes-Benz eSprinter altijd een passend voertuig voor dit vervoer. We hebben sowieso ook in andere vervoersdiensten vaak de Vito als diesel ingezet.

En toen was voor ons duidelijk: oké, dan proberen we het uit met de eVito. Bij de Dali 2022 zijn we direct gestart met 2 eVito's en hadden we toen nog helemaal geen laadinfrastructuur – toen hebben we nog openbaar geladen. We zijn echt 's nachts naar een openbare parkeerplaats gereden, die in zo'n Brandenburgs stadje toch niet gebruikt werd. Later hebben we dan op de parkeerplaats van de burcht gewoon onze sterkstroomaansluiting met mobiele wallboxen gebruikt. Dat ging ook zonder problemen.

Als natuurlijk een keer een plek bezet was of een laadpaal uitgevallen was, hadden we operationeel meteen een probleem. Daarom hebben we inmiddels ook onze depots – depotladen is sowieso natuurlijk ook veel goedkoper. Maar het heeft zich vanaf het begin laten zien dat het geen kostendrijver is, maar integendeel: elektrische voertuigen zijn gewoon goedkoper in de exploitatie, vooral bij continu gebruik. Alleen Tempelhof – daar moest ik net nog aan denken – vond ik heel interessant – de vraag: hoe konden jullie dan ook?

Claudio Geyken + Jannis Mossmann

Hadden jullie voldoende aansluitvermogen voor zo'n enorm laadpark? Zo op stel en sprong – vliegveld is waarschijnlijk niet makkelijk. Hadden jullie dat overwogen, of hadden jullie toen uitval omdat jullie dat niet helemaal op het netvlies hadden? Ja, hadden we overwogen. Dus, als je eenmaal te maken hebt met Tempelhof Projekt GmbH, dan is dat ook precies. Dat is ook van de deelstaat. Daar worden heel, heel veel voorzorgsmaatregelen getroffen. En daar heb je alles voor nodig, tot en met de brandweer, die dan paraat staat. Dus, dat was behoorlijk bewerkelijk. Ja.

Jannis Mossmann

En we hebben daar een zeer goede planner, ook wat dat betreft voor zulke grote events. En hadden jullie toen load management nodig daarvoor? Of was de capaciteit dan toch zo groot dat jullie dat niet nodig hadden? Ja, capaciteit was zo groot. Dus, ik heb daar nog foto's van de kabels die we daar uit de schacht gehaald hebben. Dat was al heftig. Weet je nog uit het hoofd hoeveel het was aan vermogen? Nou ja, ik denk 100 laadpunten à 11 kW en dan 88 snelladers met tot 250. Toen al. Dus de e-tron, die kon toen al super snel laden.

Jannis Mossmann + Claudio Geyken

Dus, dat was grappig, want we hadden altijd – we hebben samengewerkt met een geweldig team, ergens uit Neckarsulm van Audi. Technici. En die hebben toen zelf gekeken wat de auto's kunnen, ook aan laadvermogens. De e-tron kon toen – wanneer was dat? 2020 of zo – ik geloof al met 270 kW laden of zo. Dat betekent dat we meerdere megawatt aan vermogen tot onze beschikking hadden. Dat is toch een uniek verhaal. En nu hebben jullie een depot waar jullie enkele laadpunten hebben. En dan krijgen jullie deze – wie heeft dat gezegd? – 100 kilometer.

Jannis Mossmann

Nee, hoeveel? 400 kilometer per dag. Klopt dat? Ja, precies, zo ongeveer. Dan hebben we het over ongeveer 80 kWh. Maar jullie laden dan ook tussendoor, zeg maar. Ja, een beetje, precies. De e-vito verbruikt helaas relatief veel – hoog verbruik. Dus, we proberen nu andere voertuigen; er gebeurt langzamerhand een beetje wat op de vanmarkt. Precies, daarom zijn we nu bezig de vloot een beetje om te stellen naar een nieuwe fabrikant. Het ging vooral om de efficiëntie van het verbruik. De efficiëntie van het verbruik speelt een grote rol, zeker.

Maar ook de aanschafkosten dalen enorm op dit moment. Ja, maar de operationele kosten in totaal zijn toch goedkoper bij elektrisch dan bij verbrandingsmotor, toch? Ja, precies. We zitten, geloof ik, bij ongeveer 20 % goedkoper dan de verbrandingsmotor. En ik ga ervan uit dat we nu, wat de pure voertuigoperationele kosten betreft, zelfs op min 35 % komen met de nieuwe voertuigen. Cool. Dus, dat is echt aanzienlijk. Ja, de aanschafkosten worden steeds beter doordat de batterijkosten zo gedaald zijn, ook de afgelopen jaren.

Claudio Geyken + Jannis Mossmann

Ja, en hebben jullie dan ook zulke thema's als smart charging, dynamische strooftarieven, verlaagde netvergoedingen door lastpiekkapping en bidirectioneel laden ook op het netvlies? Ja, zou ik graag allemaal doen. Zou ik heel veel zin in hebben. We hadden ook een keer overwogen of we een eigen bedrijfsterrein zouden opbouwen. Precies, ook nog zonnepanelen – die was ik vergeten – met batterijen. Ja, precies. Dus, de stad heeft ons zelfs een perceel aangeboden. Maar we hebben eerder het probleem dat onze vervoerscontracten nog niet zo lang zijn.

Jannis Mossmann

Dus, bij de grote busbedrijven heeft men normaal gesproken 8 tot 10 jaar. Wij zitten nog in een andere modus. We hebben nu net weer 2,5 jaar. En daar laat zich natuurlijk moeilijk op plannen en heeft het geen zin om dan echt zo'n bedrijfsterrein op te bouwen. Maar daar zou ik heel veel zin in hebben – zo'n echt rolmodel voor on-demand-vervoer, in de toekomst ook autonoom, een bedrijfsterrein opzetten met zonne-energie. We hadden ook een keer een heel cool project met betrekking tot waterstof, zo'n range extender aan het idee nog toe te voegen – met elektrolyser. Ja.

Dus, zou cool zijn, zou ik heel veel zin in hebben. Op dit moment is het zo dat we het bedrijfsterrein – dus we hebben een verhuurder, en die verkoopt ons ook de stroom. Die heeft zelf een industrieel bedrijf, en daar hebben we ons dan op aangesloten. Daarom kunnen we daar helemaal niet vrij kiezen. Hebben we wel eerder gedaan. Dus, we hebben eerder in ieder geval ook dynamische strooftarieven ingezet. Ja, daar zijn nogal wat mogelijkheden. En heb je als ondernemer, als je daar nog even over reflecteert – het is ook indrukwekkend wat je tot nu toe al allemaal gedaan hebt.

Jannis Mossmann + Claudio Geyken

En dat zonder te veel vreemd vermogen te gebruiken. Wat zijn de lessen die u ook kunt delen? Wat heeft u geholpen om deze weg te gaan en erin te slagen winstgevend te zijn – wat ook niet zo eenvoudig is? Ja, we hebben altijd op opdrachtbasis gewerkt. Dus ook als we meedoen aan een aanbesteding, dan is dat natuurlijk goed doorgerekend, zodat je jezelf niet in de nesten werkt. In de evenementenbranche is het ook moeilijk, omdat je met waanzinnige schommelingen te maken hebt. Dus, zo'n evenement vindt plaats,

Jannis Mossmann

en daarna is er misschien eerst weer 12 maanden rust. Dat is natuurlijk ook supermoeilijk om daar een vast personeelsbestand op te bouwen. Ik zou zeggen dat we stap voor stap zijn gegroeid. Toen kwam corona. Dat heeft bij ons natuurlijk ook flink ingeslagen – alles lag stil. Ik denk dat je best blij mag zijn dat je in die tijd een bedrijf in Duitsland had. Daar werd je echt goed opgevangen, zodat je tenminste een jaar lang een beetje kon herstellen.

En dat was voor ons ook een beetje het moment waarop we dan sterker zijn overgestapt naar dit thema on-demand-vervoer. Ik denk dat we daarin gelijk hadden. Ik denk dat het toen een slimme beslissing was, want als je nu kijkt – we hadden veel opdrachten van autofabrikanten, Duitse en ook internationale autofabrikanten. Maar dat is er bijna niet meer. Die geven eigenlijk geen geld uit, vooral vanwege de economische situatie bij hen. Dus al die sponsorings.

Claudio Geyken

Al die shuttleprojecten zijn bij sommigen volledig tot nul teruggebracht. Daar gebeurt niet veel meer. En tot slot had ik nog het thema software die u gebruikt. En omdat AI nu ook zo op ieders lippen is: in hoeverre zet u AI in, en wat zijn de softwareoplossingen die u gebruikt? Wat heeft u zelf gebouwd, wat koopt u in? Hoe denkt u daar als ondernemer over, als het gaat om de exploitatie – nu van on-demand-vervoer? Daar kopen we in.

Jannis Mossmann

Daar werken we mee – ja, we hebben op dit moment twee softwarebedrijven waarmee we werken. Dat is zeker iets waar we bij lange na nog niet zo ver zijn dat we zoiets echt met AI zelf kunnen realiseren. Maar ik denk dat AI mega interessant is – natuurlijk ook juist voor kleinere bedrijven, omdat je nu alles kunt bouwen wat je altijd al wilde hebben en wat je je eerder niet kon veroorloven. En daarmee zijn we ook gestart.

We bouwen nu onze eigen cockpits, om dan enerzijds op basis van kengetallen te sturen en anderzijds veel operationele processen te digitaliseren. Dat is wat we op dit moment zijn begonnen – wat bij lange na nog niet is afgerond, maar waar we enorm potentieel in zien. En ook een enorm voordeel ten opzichte van de groten, die allemaal in hun oude softwarecontracten vastzitten, daar niet zo makkelijk uitkomen en bij lange na niet zo flexibel zijn.

En dat is, denk ik, ook een belangrijke les waarmee we altijd goed zijn doorgekomen: die wendbaarheid. We zijn gewoon veel sneller, en we werken veel samen met klanten die het niet gewend zijn om zulke snelle partners te hebben. We letten er altijd heel sterk op dat we dicht bij de klant werken – korte lijnen, snelle uitvoering, inspelen op wensen enzovoort. En dat heeft ons eigenlijk altijd gedragen. Dat heeft er niet altijd toe geleid dat we de goedkoopste waren.

Claudio Geyken

Maar het heeft er wel toe geleid dat de klanten altijd heel tevreden waren met de samenwerking, en dat vinden we ook belangrijker, want uiteindelijk is het zo ook allemaal leuker. En tot slot: u heeft, neem ik aan, in de stressvolle dagelijkse praktijk – we hebben zojuist ook besproken dat evenementen niet altijd stressvrij zijn – hoe laadt u eigenlijk uw energie weer op? Wat zijn uw manieren om weer tot rust te komen, ontspanning te vinden of energie op te laden? Sport. Zeker weten. Wat voor sport?

Jannis Mossmann

Ik ben twee jaar geleden begonnen met tennissen. Ja, echt gaaf. Daar moeten we een keertje een potje spelen. Graag. Dus, dat is superleuk, het is iets moois. Ik speel het ook graag. Mijn zoon speelt. En ik had de ambitie om ooit zover te komen dat ik ook met hem kan spelen. Is hij zo goed? Hij verslaat me in elk geval. Maar het is toch heel leuk.

En het is ook fijn als je onderweg bent – iets wat je samen kunt doen, ook als de kinderen ouder worden. Dat zeker. Ik speel basketbal, ik ben weer begonnen met regelmatig spelen. U had de basketbal-WK mee georganiseerd. De basketbal-WK was een groot genoegen. Ik had destijds ook al het EK gedaan – dat is dan zo'n liefdeproject. Absoluut. Dat was gaaf. Maar wat ik het meest kan aanbevelen, is wandelen. Echt waar? Dan kom ik er echt uit.

Jannis Mossmann + Claudio Geyken

Ik ben graag in de bergen, en daar duurt het twee uur – en dan schakel je zo af, en dan gaat alles echt aan je voorbij en kom je uitgerust terug. In de zomer zijn we bijvoorbeeld een keer over de Alpen gewandeld. Meerdere dagen. Kan ik me voorstellen, gaat bij mij net zo. Dus, Jannis, heel erg bedankt voor het gesprek. Ja, dank je, Claudio. Drie dingen neem ik uit dit gesprek mee. Ten eerste: elektrisch is in continu bedrijf geen kostenverhogend element.

Claudio Geyken

Yannis rekent op circa 20 % lagere bedrijfskosten dan bij diesel en met de nieuwe voertuigen zelfs op -35 % bij de zuivere voertuigbedrijfskosten. Er wordt 's nachts op het eigen depot geladen – dat is volgens zijn schatting in ongeveer 80 % van de gevallen voldoende. Bij tot 400 km per dag komt er tussendoor snelladen bij. Ten tweede: een obstakel zijn de contractlooptijden. Bij busbedrijven lopen contracten 8 tot 10 jaar, bij MWM momenteel 2,5 jaar. Daarom loont een eigen bedrijfsterrein met zonnepanelen voorlopig nog niet, hoewel Yannis daar graag mee zou beginnen.

Hij zou nu echter al bepaalde zaken kunnen optimaliseren, zoals netwerkkosten en stroombeschaffing. Ten derde: autonoom rijden is voor hem een aanvulling, geen vervanging. Chauffeurs hebben op het platteland een sociale functie. En kleine projecten hebben het moeilijk, omdat grote aanbieders niet onder de 1.000 voertuigen beginnen. Of de eerste autonome bussen in Brandenburg dit jaar nog gaan rijden, zullen we zien. Bedankt voor het luisteren.

S2 Ep. 11 · Jannis Mossmann

0:00 / 1:06:06